Za knjigu Branislava Stankovića “Tesla Srbin sam”, koja je juče predstavljena u Riznici Srpske pravoslavne crkve u organizaciji  Srpskog pjevačkog društva „Jedinstvo“ 1839. Kotor i Srpske pravoslavne crkvene opštine Kotor, kaže se da predstavlja dokumentarno svjedočanstvo o jednom naizgled malom, ali suštinski važnom događaju, odbrani identiteta Nikole Tesle u akademskoj javnosti početkom 20. vijeka. Na tribini su ponovljene osnovne činjenice iz Tesline biografije, da mu je otac, Milutin Tesla, bio srpski sveštenik, mati Đuka, takođe iz srpske svešteničke porodice, ali i da se Tesla, nažalost, prisvaja u nekim susjednim kulturama.

Medijator, Dušan Davidović, podsjetio je i na pismo Srpskog pjevačkog društva Kotor upućeno Tesli (čuva se u Muzeju Nikole Tesle u Beogradu), a povodom stogodišnjice proslave Društva 1939. godine, čiji je počasni član bio i Mihajlo Pupin. Iznio je takođe i malo znan podatak de je grad Gera (SAD), gdje je izgrađena crkva, na Teslinu preporuku, posvećena Svetom Savi, rođen i glumac Karl Malden (Mladen George Sekulović)  kasnije oskarovac, rođak predsjednika Srpske pravoslavne crkvene opštine Kotor Miša Sekulovića.

“Američki novinar Keneth Sviz je zapisao da je Tesla pjesnik nauke i on se zaista prema životu i prema nauci odnosio kao pjesnik. Ima više svjedočenja o tome da je na nekoliko jezika govorio stihove, cijele zbirke, znao Gorski vijenac i Lorda Bajrona napamet, Šilera”, kazao je Stanković, dodavši i kako je Tesla često na prijemima oduševljavao prisutne recitujući poeziju, originalnu, na više jezika.

“Zanimljivo je da se u Beogradu sa Teslom sastao i Janko Veselinović, pisac romana “Hajduk Stanko”, djela sa najvećim brojem izdanja i prevoda u istoriji srpske književnosti. Obojica su bili sveštenički sinovi. U jesen 1892. godine izaći će prvo izdanje romana “Hajduk Stanko” koje je Janko Veselinović posvetio Nikoli Teslu. Zanimljivo je da je, kada je srpska zajednica u Geri u pitanju, jedan od najznačajnijih pojedinaca i predsjednik crkvene opštine bio rođeni brat Jovana Dučića, Mihajlo Dučić. Tada je srpska crkvena zajednica odlučila da podigne svoj hram.  Mihajlo Dučić je predložio da kum hrama bude Nikola Tesla. On je to prihvatio i kada su ga pitali kome hram treba bude posvećen, rekao je “najboljem među nama, Svetome Savi”.

Takođe u Geri je rođen i srpski vladika Varnava Nastić koji 1927. napustio Geru u SAD, došao u Jugoslaviju, zamonašio se uz podršku vladike Nikolaja koji je sve vrijeme bio u vezi sa Mihajlom Pupinom i Nikolom Teslom. Nakon Drugog svjetskog rata, zbog progona od strane novouspostavljenih vlasti, poslije nekoliko godina robijanja i mučenja on je preminuo. To su ti neki ljudi koji su vezani za Geru i vezani za Nikolu Teslu, vezani za Srpsku crkvu i za Teslino srpstvo”, rekao je Stanković.

Važna tema knjige, u prvi mah skrivena, jeste uništenje civilizacije oko Nikole Tesle, spaljena sela i crkve i genocid nad Srbima u Lici i Dalmaciji u vrijeme NDH. Tada  stradaju i njegovi brojni sunarodnici, prezimena Tesla, u Smiljanu, rodnom mjestu naučnika koji je zadužio cijeli svijet. Tesla, kako se čulo, nije bio liturgičan, ali jeste duboko religiozan, ponikao od loze u kojoj je bilo 36 sveštenika i monaha. U knjizi su i detalji o sukobu Tesle i Pupina koji nije bio epskih razmjera, kako je u javnosti predstavljen.

“Nikola Tesla potiče iz svešteničke porodice. Otac mu je bio Milutin Tesla. Bio je jedan ozbiljan i veliki nacionalni borac za srpsku stvar u Lici. Objavljivao je brojne tekstove u najzačajnijim srpskim listovima u Austrougarskoj toga doba u Srbobranu u Zagrebu, u Zvezdi, Vraniku, Novom Sadu… Obično se potpisivao kao Rodoljub Pravičić. I ti tekstovi su uglavnom bili vezani za probleme srpskog naroda koji su trebali da budu riješeni. Jedna od najvažnijih stvari za koje se on zalagao bilo je otvaranje škola na srpskom jeziku. Majka Nikole Tesle, Đuka Tesla, potiče takođe iz svešteničke porodice, a prabaka Sofija iz porodice Budisavljevića. Oni su generacijama bili sveštenici i monasi u dugom nizu. Ima ih negdje, ukupno i sa jedne i sa druge strane oko 38 imena koja su u bliskom srodstvu sa Nikolom Teslom.

Njegov ujak, Nikolaj Mandić, u svetovnom životu Petar Mandić, kada su mu se upokojila djeca i supruga, 1891. godine se zamonašio i postao arhimandrid u Manastiru Gomirje (najzapadniji srpski manastir u Evropi) a poslije godinu postao je prvi Srbin poslije gašenja Pećke patrijaršije, zvorničko-tuzlanski episkop, kasnije i mitropolit dabrobosanski. Nikola Tesla je rastao u jednoj potpuno pravoslavnoj atmosferi. Po njegovom sopstvenom svjedočenju, njegovoj autobiografiji, kaže da je svake nedjelje bio sa svojim ocem u crkvi, da bi mu pripomagao koliko je mogao u svojim godinama.

Posebno je zanimljivo svjedočenje Ivana Meštrovića, poznatog vajara, Hrvata, da 1924. u razgovoru sa Nikolom Teslom, koji je on zabilježio i objavio u svojoj knjizi, Tesla u jednom trenutku, kaže da je “skrenuo u mistiku i rekao mi je tom prilikom da se cijeli svoj život moli po cijelu noć Gospodu Bogu na koljenima. Kada sam ga pitao kako on to radi, on je rekao, onako kako sam naučio u roditeljskom domu i tako je to obično bilo do 50 i neke godine. Poslije toga se moli malo drugačije, ali suština je ista. Dok nije otišao u gimnaziju u Rakovac, Nikola Tesla je, možemo reći, bio liturgičan, prisustao liturgijama i živio jednim liturgijskim životom, kakvim su živjeli njegovi roditelji. Međutim, poslije odlaska u svijet, najprije u Rakovac, zatim u Grac, Prag, Budimpeštu, Pariz, Njujork, on prosto više nije mogao iz objektivnih razloga da živi liturgijskim životom, zbog toga što u njegovoj blizini nije bilo pravoslavnih hramova. Prvi pravoslavni hram podignut je tamo u prvoj polovini 90. godina 19. vijeka. Podigla ga je grčka pravoslavna zajednica. Naravno, Tesla, pošto nije znao grčki, iako je govorio pet - šest,  jezika, to mu nije nešto specijalno ni značilo”, kazao je Subotić.

Ističe da se Teslina bliskost sa Srpskom pravoslavnom crkvom ogledala u prijateljstvu i bliskosti sa njenim značajnim prelatima.

“Kao što je recimo vaš zemljak, ovdje iz Boke Kotorske, o kome se nažalost u srpskom narodu ne zna puno, a koji je jedna veličanstvena ličnost. To je Sveti Sebastian Dabović. Njegovi roditelji su iz okoline Herceg Novog otišli za Sjedinje Američke Države, za San Francisko i Sebastian Dabović je prvo srpsko muško dijete rođeno na zapadnoj obali SAD-a. Već u tim nekim tinejdžerskim godinama, okrenuo se Crkvi i najprije, kao svetovnjak, odlazio na Aljasku da misionari. Zatim je u Kijevu, Petrogradu i Moskvi završio najviše teološke škole, gdje se zamonašio. Kada se vratio, tadašnji vladika ga je poslao na Aljasku i on je tamo sa Srbima, koji su se bavili rudarenjem, podigao hram posvećen Svetom Nikoli Miriklijskom. Danas je to najstariji hram na Aljasci, koji je bogoslužben u kontinuitetu. Zatim je 30-ih godina 20. vijeka, na početku 32. godine, podigao hram koji je posvećen Svetom Savi u Daglasu. Najstariji srpski pravoslani hram u SAD je u Džeksonu. Podigao ga je Sveti Sevastijan Dabović. Pretpostavljam da ste gledali na Jutjubu, kada se uoči Božića u jednom malom američkom gradu puca iz pušaka, pa se čak jednom pojavio i Vlade Divac, e upravo u tom malom gradiću kraj San Franciska podignuta je prva srpska pravoslana crkva posvećena Svetom Savi. Do sada nije obraćena dovoljno pažnja, po meni, na taj odnos između Nikole Tesle i Svetog Sevastijana Dabovića. Ja sam se time onako malo zbiljnije pozabavio i objavio neka pisma koja sam našao, koja je Sebastijan Dabović upućivao Nikoli Tesli, gdje ga naziva bratom Srbinom i hrišćaninom. Druga značajna ličnost Srpske pravoslane crkve, sa kojom je bio blizak Nikola Tesla, je Sveti vladika Nikolaj ohridski i žički. Oni su se upoznali 1915. godine kada je Sveti Nikolaj otišao u SAD kao jeromonah, koga je uputio Nikola Pašić da pomogne srpsku misiju i da se američko javno mnjenje okrene u korist srpskog naroda. Očekivao je veliku pomoć od tada dva najzačajnija Srbina kakvi su bili Mihajlo Pupin i Nikola Tesla. Do susreta je došlo u hotelu u kojem je živio Nikola Tesla i taj susret je upriličio takođe jedan od sveštenoslužitelja Srpske praoslane crkve, otac Petar Stijačić”, kazao je Subotić.

Tesla je prvi put posjetio Beograd i Srbiju 1892. godine kada je čuo da mu je majka na samrti. Odlikovan je te godine “Ordenom Svetog Save drugog reda” od strane kralja Aleksandra Obrenovića.

“Održao je nekoliko predavanja i sastanaka i tom prilikom se obratio srpskim studentima sljedećim rečima: “Svoju radost, koju ja ovoga trenutka osjećam, ja ne umijem da vam iskažem, ali se radujem što mogu ovom prilikom da pred vama, mila braćo, izrazim svagda svoje najmilije zadovoljstvo da sam bio i da vazda ostajem samo Srbin i ništa više. Dešava se gospodo da čovjek udaljen od svoje otažbine, zanijet poslom kakvim se ja zanimam, pokadkad smetne smete s’uma svoje ime, svoju narodnost i svoju otadžbinu. Ali toga, gospodo, kod mene nikad nije bilo i nadam se da neće i ne može nikad ni biti. Ako se ja i ne nalazim među vama, da, kao i vi, što više privredim na oltar srpske misli ja radim drugi posao, na drugi način proslavljam ime srpsko, na drugi način radim i trudim se da, koliko mogu, i ja šta korisno privredim svome narodu i svojoj miloj braći. I ako ima kakve slave i zasluge za čovječanstvo da se pripiše momi imenu, to ta počast više pripada srpskom imenu, srpskom narodu iz čije sam sredine i ja ponikao”, kazao je između ostalog Subotić na predstavljanju knjige “Tesla  Srtbin sam”.

Podsjetio je i da je Tesla sahranjen po pravoslavnim običajima “čime se takođe pobijaju neke kontroverzne priče”. Naime, Teslin sestrić Sava Kosanović je na svoju ruku kremirao njegovo tijelo.  Urna sa Teslinim pepelom u Beograd je stigla 1957. godine. Do sada je pokretano više inicijativa da se posmrtni ostaci Nikole Tesle, koji su od Amerike do Jugoslavije prenijeti brodom "Srbija", pohrane u Hramu Svetog Save na Vračaru.

Radio Kotor